TMMOB MİMARLAR ODASI ORTACA TEMSİLCİLİĞİ ŞANTİYE ŞEFİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI MEVZUAT · SORUMLULUK · UYGULAMA
Ayşe Uyan Yüksek Mimar Mimarlar Odası Ortaca Temsilciliği Başkanı;
Göreve Başlamadan Önce Yapılacaklar
1 Şantiye-M Kaydı Şantiye şefi, üstlendiği işi Bakanlığın Şantiye-M sistemine e-Devlet üzerinden işlemelidir.
2 Yapı Denetim Sözleşmeleri Yapı denetim kuruluşuyla yapılan sözleşme incelenir; hizmet kapsamı ve fenni mesullerin iletişim bilgileri netleştirilir.
3 Ruhsat ve Eklerinin Kontrolü Yapı ruhsatı ile ruhsat ekleri (mimari, statik, mekanik, edilir. elektrik projeleri) arasındaki uyum ve fiili durum teyit
4 Projelerin İncelenmesi Mimari, statik, mekanik ve elektrik projeleri arasında çelişki olup olmadığı kontrol edilir; belirsizlik varsa müellife sorulur.
İLK ADIMLAR
Ruhsat Alındıktan Sonra İlk Yapılacaklar Şantiye teslimi Hafriyat kotlarının kontrolü Aplikasyon kontrolü Komşu yapılarda hasar tespiti (fotoğraf ve tutanakla) Önemli: Komşu yapılarda mevcut çatlak ve hasarlar kayıt altına alınmazsa, sonradan şantiye sorumlu tutulabilir.
HAFRIYAT Hafriyat ve İksa Öncesi Kontroller
1 Kazı Güvenliğini Sağlar Kazı alanının çevresi bariyer ve işaretlerle çevrilir, düşme/göçme riskine karşı önlem alınır. İpucu: Kazı derinliği 1,5 metreyi geçiyorsa iksa gerekliliğini mutlaka değerlendirin.
2 İksa Gerekiyorsa Uygulanmasını Sağlar Zemin cinsine ve kazı derinliğine göre iksa (destekleme) sistemi kurulur; zemin etüt raporundaki önerilere uyulur.
3 Yeraltı Hatlarını Kontrol Eder Bölgedeki doğalgaz, elektrik, su, kanalizasyon gibi altyapı hatlarının konumu ilgili kurumlardan teyit edilir.
4 SGK Bildiriminin Yapıldığını Kontrol Eder Kazı ve hafriyat işinde çalışan işçilerin SGK’ya bildirilip bildirilmediği teyit edilir. Mevzuat: 5510 sayılı Kanun 0404 ·
5 İş Güvenliği Ekipmanlarını Denetler Baret, yelek, uygun ayakkabı gibi kişisel koruyucu donanımların sahada kullanılıp kullanılmadığı kontrol edilir.
Mevzuat: 6331 sayılı Kanun · Denetimi fotoğrafla belgeleyin; eksiklik varsa yazılı uyarı yapın.
TEMEL İMALATI Temel İmalatı Öncesi — Bildirim Yükümlülüğü En az 1 gün önce bildirim zorunludur. Şantiye şefi, yapılacak imalatı denetim sorumlularına (yapı denetim kuruluşu veya fenni mesuller) bildirmeden imalata başlanamaz. Kontrol edilecekler: Temel kotu Kalıp ölçüleri Donatı yerleşimi Su yalıtımı Pas payı Temel topraklaması
BETON DÖKÜMÜ Beton Dökümü Öncesi Kontroller
1 Yapı denetim elemanı gelir
2 Donatı kontrol edilir
3 Kalıp kontrol edilir
4 Beton sınıfı kontrol edilir Beton dökülmeden önce tüm kontroller tamamlanmalıdır — atlanan her adım, hukuki sorumluluk riski taşır.
5 İrsaliye kontrol edilir
NUMUNE SÜRECI Beton Numunesi ve Deney Süreci Numune alınmadan beton dökülmesi büyük risktir. Standart süreç: • Beton küp/silindir numuneleri alınır • Numuneler akredite laboratuvara gönderilir • Basınç dayanımları 7 ve 28 günlük deneylerle kontrol edilir Gerektiğinde ayrıca: • Çelik numunesi • Kaynak kontrolleri • Zemin sıkışma deneyleri • Dolgu deneyleri • Su yalıtım testleri Numune alınmaması veya usule aykırı alınması, yapı kabulü ve hukuki süreçlerde ciddi sorunlara yol açabilir.
EBİS —Elektronik Beton İzleme Sistemi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından geliştirilen, yapı denetimine tabi yapılarda kullanılan betonun şantiyeden laboratuvara kadar izlenmesini sağlayan dijital takip sistemidir. Neden gerekli? Eskiden numunenin hangi şantiyeye ait olduğu, laboratuvara gerçekten aynı numunenin ulaşıp ulaşmadığı ve sonuçların değiştirilip değiştirilmediği tam olarak takip edilemiyordu. EBİS ile bu süreç tamamen kayıt altına alınmıştır.
Sistem Nasıl Çalışır?
1- Laboratuvar görevlisi taze betondan numune alır
5 Sonuçlar EBİS’e elektronik yüklenir; Bakanlık ve yapı denetim kuruluşu sistem üzerinden takip eder
EBİS’in Avantajları ve Şantiye Şefinin Sorumluluğu
EBİS’İN SAĞLADIĞI AVANTAJLAR Numunenin karıştırılması önlenir Sonuçlar dijital ortamda kayıt altına alınır Yapı denetimi daha güvenilir hale gelir
ŞANTİYE ŞEFİNİN SORUMLULUĞU • Beton dökümü sırasında numune alınmasını sağlamalı Sahte numune gönderilmesi engellenir Betonun hangi mikserden/dökümden alındığı izlenebilir • Laboratuvar görevlisinin numune alma işlemini engellememeli • Numunelerin doğru dökümden alındığını kontrol etmeli Deney sonuçlarını takip ederek uygunsuzluk varsa gerekli işlemleri başlatmalı07 · KAT İMALATLARI Her Katta Bildirim Gerektiren İmalatlar Kolon Perde Kiriş İmalatından önce yine denetim sorumlularına haber verilmelidir. Döşeme
İNCE İŞLER (1/2) Duvar ve İnce İşler Kontrol Listesi
1 Duvar Eksenleri Uygulanan duvar eksenlerinin mimari projedeki ölçülerle birebir örtüştüğü kontrol edilir. İpucu: Kat planındaki eksen ölçüleriyle sahadaki gerçek ölçüleri karşılaştırın.
2 Kapı Boşlukları Kapı boşluklarının projedeki genişlik/yükseklik ölçülerine ve yangın kaçış yönlerine uygunluğu kontrol edilir.
3 Pencere Ölçüleri Pencere boşluklarının, ısı yalıtım hesabına esas alınan ölçülerle uyumlu olup olmadığı kontrol edilir.
4 Yangın Kapıları Yangın kapılarının projede belirtilen yerde, doğru yönde açılır şekilde ve sertifikalı malzemeden yapıldığı kontrol edilir. Mevzuat: Binaların Yangından Korunması Hk. Yönetmelik 0908 ·
İNCE İŞLER
Duvar ve İnce İşler Kontrol Listesi
1 Isı Yalıtımı Uygulanan yalıtım malzemesi ve kalınlığının ısı yalıtım raporuna uygunluğu kontrol edilir. Mevzuat: TS 825 3 Engelli Erişimi Rampa eğimleri, kapı genişlikleri ve genel erişilebilirlik standartlarına uygunluk kontrol edilir. Mevzuat: TS 9111 / Erişilebilirlik mevzuatı
2 Su Yalıtımı Islak hacimlerde ve temel çevresinde su yalıtımının usulüne uygun yapıldığı kontrol edilir. İpucu: Yalıtım uygulanmadan önce ve sonrasını fotoğrafla belgeleyin — sonradan görünmez hale gelir. 1009 ·
KOORDINASYON Mekanik ve Elektrik Koordinasyonu 1 Şaftların Doğru Yapıldığı Tesisat şaftlarının projedeki ölçü/konuma uygun bırakıldığı, yangın kompartımanlaması için gerekli contaların uygulandığı kontrol edilir.
2 Yangın Tesisatı Sprinkler, yangın dolabı, duman tahliye gibi sistemlerin projeye uygun monte edildiği kontrol edilir. Mevzuat: Binaların Yangından Korunması Hk. Yönetmelik
3 Havalandırma Mekanik havalandırma kanallarının ölçü ve güzergahının projeyle uyumu ve yangında duman tahliyesine etkisi kontrol edilir. 4 Elektrik Tesisatı Kablo tipi, kesiti ve güzergahının projeye uygunluğu; kaçak akım rölesi gibi güvenlik unsurlarının varlığı kontrol edilir. Mevzuat: Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği 5 Topraklama Bina topraklama tesisatının ölçümlerinin yapılıp raporlandığı kontrol edilir; bu, elektrik çarpması ve yangın riskini azaltır.
ÇATI Çatı Kontrolleri 1 Çatı Eğimi Uygulanan çatı eğiminin projedeki hesap değerine ve yöresel yağış/kar yüküne uygunluğu kontrol edilir.
2 Su Yalıtımı Çatı örtüsü altındaki su yalıtım membranının bindirme ve detaylarının usulüne uygun uygulandığı kontrol edilir.
3 Isı Yalıtımı Çatı arası ısı yalıtım kalınlığının ısı yalıtım raporuna uygunluğu kontrol edilir.
4 Yağmur İnişleri kontrol edilir. Yağmur suyu toplama ve tahliye sisteminin (oluk, iniş borusu) kapasitesi ve güzergahının doğru uygulandığı
İSKÂN SÜRECI Yapı Kullanma İzni Öncesi Eksikleri tamamlatır Yapı denetim raporlarını tamamlatır Projeye aykırı imalatları düzelttirir İskân sürecini takip eder Şantiye şefinin görevi, yapı kullanma izin belgesinin alınmasıyla sona erer.
·
BILDIRIM YÜKÜMLÜLÜĞÜ Hangi Aşamalarda İdareye Bildirim Zorunlu? Bildirim Türü Kapsam Süre İmalat Öncesi Bildirim Komşu Yapı Hasarı Beton, donatı, kalıp kontrolü, taşıyıcı sistem ve temel imalatı Çevre yapılarda oluşan veya oluşması muhtemel hasarlar En az 1 gün önce Muhatap Yapı denetim kuruluşu / fenni mesuller Derhal İş Kazası Meydana gelen iş kazaları Derhal (İSG mevzuatına göre) İlgili idare İlgili merciler
DENEYLER Zorunlu Numuneler ve Deneyler Hazır beton küp/silindir numuneleri Kaynak kontrolleri Su yalıtım testleri Beton slump deneyi Dolgu sıkışma deneyleri Ankraj çekme testleri Donatı çeliği deneyleri Zemin deneyleri Kaynak tahribatsız muayeneleri
·
BELGELER Şantiye Şefinin Tutması Gereken Evraklar Şantiye günlük defteri Yapı denetim defteri Beton irsaliyeleri Numune tutanakları Fotoğraf kayıtları Hakedişler Uyarı yazıları İş güvenliği tutanakları Laboratuvar raporları
ETKILEŞIMLI MODÜL Sık Karşılaşılan Yanlış Uygulamalar
1 Güvensiz İskele Kullanımı
2 Düzensiz Donatı ve yetersiz Pas Payı
3 Düzensiz Şantiye ve Malzeme İstifi
4 Kazı Güvenliği Olmadan Çalışma
5 Kalıp ve İskele Destek Hataları
6 Kişisel Koruyucu Donanım Kullanılmaması
ACIL MÜDAHALE İş Kazasında İlk Yapılacaklar
1 Olay yerinin güvenliğini sağlamak
2 112 çağrısı
3 Kolluk bildirimi
4 SGK bildirimi
5 Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı süreçleri
6 Fotoğraf ve delil koruma
7 Tutanak düzenlenmesi
SÜREÇ Olay yeri incelemesi
1 İş Kazası Sonrası Hukuki Süreç Savcılık soruşturması Kusur oranlarının belirlenmesi
2 Tazminat davası
3 Kolluk tutanakları
4 Bilirkişi incelemesi
5 6 Ceza davası
7 8 SGK’nın rücu davası
BILIRKIŞI İNCELEMESI
1 Bilirkişi Neye Bakar? Risk analizi yapılmış mı?
2 İskele uygun mu?
3 Korkuluk var mı? 4 Emniyet kemeri kullanılmış mı? 5 Eğitim verilmiş mi?
6 Denetim yapılmış mı?
7 Yazılı uyarı yapılmış mı?
8 Şantiye şefi görevini fiilen yerine getirmiş mi?
SORUMLULUK TÜRLERI Şantiye Şefinin Hukuki Sorumluluğu
1 İdari Sorumluluk İdari yaptırımlar ve süreçler
2 Hukuki (Tazminat) Sorumluluk Maddi ve manevi tazminat davaları
3 Ceza Sorumluluğu Taksirle yaralama, ölüme sebebiyet gibi suçlamalar
4 Meslek Odası Disiplin Süreci Oda nezdinde disiplin soruşturması
TCK m.184 İmar Kirliliğine Neden Olma Ayrıca: Kusur oranına göre tazminat sorumluluğu (Türk Borçlar Kanunu) ve SGK’nın rücu talepleri (5510 sayılı Kanun) ile de karşılaşılabilir.
VAKA ANALIZI Gerçek Hayattan Tipik Olay Örnekleri
ÖRNEK
İskeleden Düşme • İskele korkuluğu yok. • Emniyet kemeri kullandırılmamış. • İşçi düşerek hayatını kaybediyor. Şantiye şefi, müteahhit ve iş güvenliği uzmanının kusur oranları bilirkişi tarafından belirleniyor.
ÖRNEK 2
Kalıp Çökmesi • Beton erken dökülüyor. • Kalıp yeterince desteklenmiyor. • Çökme sonucu yaralanmalar oluşuyor. Teknik talimatlara uyulup uyulmadığı ve denetim yükümlülüğü inceleniyor.
ÖRNEK 3 Ruhsata Aykırı İmalat • Projede olmayan bir kat/müdahale yapılıyor. • Şantiye şefi yazılı itiraz etmeden izin veriyor. İdari yaptırımların yanında cezai ve disiplin süreçleri gündeme geliyor.
KORUMA Şantiye Şefinin Kendini Hukuken Koruması Her bildirim yazılı yapılmalı (resmi yazışma / e-posta) İmalat öncesi bildirim tarihleri belgelenmeli Şantiye günlüğü düzenli ve eksiksiz tutulmalı Numune ve deney tutanakları saklanmalı İSG eğitim kayıtları güncel tutulmalı Uygun olmayan durumlar tespit edildiğinde yazılı uyarı yapılmalı Fotoğraf ve tutanaklarla düzenli kayıt tutulmalı
VAKA ANALIZI “Şantiyeye Gitmezsem Ne Olur?” Gerçek bir olaydan uyarlanmıştır Ruhsatlı bir inşaat. Mimarlar Odasına kayıtlı bir mimar, şantiye şefi olarak görevli Şantiye şefinin inşaata düzenli gitmediği iddia edilmektedir. Merdiven sahanlığında kalıp sökümü sırasında göçme meydana gelir. Bir işçi kalıp altında kalarak hayatını kaybeder. İşçinin yabancı uyruklu ve kayıt dışı çalıştırıldığı iddia edilmektedir.
SAVUNMA DEĞERLENDIRMESI “Ben Orada Değildim” Demek Yeterli mi? Hayır. Mahkemenin değerlendirmesi yalnızca olay anında orada olup olmadığı değildir. Mahkeme şu soruları sorar: • Görevini gereği gibi yerine getirdi mi? • Denetim yaptı mı? • Eksiklikleri yazılı olarak bildirdi mi? • Görev ihmali var mı? • İhmal ile sonuç arasında illiyet bağı var mı? Meydana gelen bir zarar veya sonuç ile buna yol açan fiil arasındaki sebep sonuç ilişkisini ifade eden temel bir hukuk terimidir. Bir kişinin hukuki veya cezai olarak sorumlu tutulabilmesi için, kendi eylemi ile ortaya çıkan zarar arasında doğrudan bu bağın bulunması şarttır. Fiilen görev yapılmadığı tespit edilirse, sorumluluk doğabilir.
KAYIT DIŞI İSTIHDAM Kayıt Dışı İşçi Çalışıyorsa Ne Olur? İşveren açısından idari para cezaları ve SGK yönünden sonuçlar doğurabilir İş kazası halinde soruşturmanın kapsamını genişletebilir Bilirkişi raporlarında iş organizasyonu ve denetim yönünden ayrıca değerlendirilir Ancak: Şantiye şefinin sorumluluğu yalnızca işçinin sigortalı/izinli olup olmamasına göre değil; kendi görev ve yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğine göre de değerlendirilir.
OLASI SÜREÇLER Şantiye Şefini Bekleyen Süreç
1 Savcılık soruşturması
2 Gözaltı veya tutuklama tedbirleri (somut olayın koşullarına göre)
3 Bilirkişi incelemesi
4 Ceza davası
5 Tazminat davaları
6 SGK’nın rücu talepleri
7 Mesleki disiplin süreci
Bu süreçlerin sonucu, olayın özelliklerine, kusur durumuna ve mahkeme kararına göre değişir.
DERS Bu Vakadan Çıkarmamız Gereken Ders Şantiye şefliği sadece bir imza değildir. Bir iş kazasından sonra mahkeme önünde en güçlü savunma: Düzenli şantiye ziyaretleri Şantiye günlükleri Yazılı uyarılar Tutanaklar Fotoğraf kayıtları Mevzuata uygun hareket edildiğini gösteren belgeler
“Bir inşaatta her şey yolunda giderken şantiye şefliği çok kolay görünür. Ancak tek bir ölümlü iş kazası, sizi bir gecede savcılık, bilirkişi ve mahkeme sürecinin içine sokabilir. O gün sizi koruyacak olan; hatırladıklarınız değil, tuttuğunuz kayıtlar ve görevinizi yerine getirdiğinizi gösteren belgelerdir.”
