“KIZILKULE”
KızılKule Alanya şehrinin simgesi olup, liman ve kentle birlikte bütünleşmiş bir anıtsal savunma yapısıdır. Alanya yarımadasının doğu kıyısına, deniz kenarına konuşlandırılmıştır. Kızılkule, Selçukluların Akdeniz üzerindeki güçlerinin bir simgesidir. Kızılkule, burçları, iç içe kaleleri, ve devam eden surlarıyla, deniz egemenliğine hakim olmak izlenimini yaratmaktadır. Günümüze kadar büyük ölçüde korunmuş olması nedeniyle büyük tarihi değere sahiptir. Anadolu Selçukluların Türkiye’deki sağlam kalmış olan tek tersanesinin bulunduğu yerdedir.
Kızılkule, Anadolu Selçuklu Sultanı 1. Alaeddin Keykubad tarafından 1226 yılında inşa ettirilerek Alaiye şehrini, kaleyi ve tersaneyi denizden gelebilecek saldırılara karşı korumak amacı düşünülmüştür. Alaiye Kalesinin tersaneden başlayan sahil surları Kızılkule ile son bulur. Kızılkule’yi inşa eden mimarın ismi kulenin kuzey cephesindeki kitabesinde yazılı olup, kitabeye göre Kızılkule, Sinop Kalesi’ni güçlendirip restore eden ve ilave ettiği burçlarla yeniden düzenleyen mimar olan, Halep’li Türk Ebu Reha oğlu Ali el Kettani tarafından yapılmıştır.
Kagir tekniğinde inşa edilmiş olan Kızılkule’nin dış duvar kalınlıkları zemin kattan yukarı çıkıldıkça azalmaktadır. Duvarların yapımında moloz taş ve bağlayıcı olarak kireç harcı kullanılmıştır.
Kızılkule sekizgen planlı bir yapı olup, içeride oldukça karmaşık bir plan şemasına sahiptir. Yaklaşık 33 metre yükseklikte ve 29 metre çapındadır. Kızılkule zemin kat, 1. Kat, asma kat, 2. Kat ile teras katlarından oluşmaktadır.
Giriş zemin katta olup, tam merkezdeki sekizgen şekilli fil ayağı dikkat çekmektedir. Duvarların kalınlığı bazı yerlerde 12 metreye yaklaşmaktadır.
İç kısmında merkezi bir boşluk ve bu boşluğu aydınlatan açıklık bulunmaktadır.
Katlara taş merdivenlerle çıkılmaktadır. Duvarlarda kaplama malzemesi olarak zemin ve 1. Katta kaba yonu taş, bunun devamında ise kırmızı renkli tuğla ile kaplıdır.
Kızılkule’nin tam ortasındaki fil ayağının içinde, en üst kattan zemine kadar inen silindir şeklinde büyük bir su sarnıcı bulunmaktadır.
Tarihi kaynaklara göre bu sarnıç kuşatma zamanlarında kulenin ve savunmada yer alan kişilerin su ihtiyacını karşılamak amaçlıdır.
Tamamen savunma amaçlı yapılmış olan Kızılkule’nin cephelerinde 56 adet mazgal pencere bulunmaktadır.
Bu pencereler okçuların güvenli olarak savunma yapmasını sağlıyor olmalıdır. Düşmana karşı kaynar su ve kızgın yağ dökmek için 22 adet savunma açıklığı yapılmıştır.
Ayrıca yağmur sularını tahliye eden taş çörtenler ve kalın sur sistemi ile yapının dayanıklığı arttırılmıştır. Küçük giriş kapısı ve dar koridorlar, saldırganların içeri girmesini zorlaştıracak şekilde planlanmıştır.
Tarih araştırmacısı İbrahim Hakkı Konyalı Kızılkule ile ilgili şu bilgileri vermektedir.
“O dönemde yapılmış kuleler içinde Kızılkule kadar kalın duvarlı ve içi kagir olan başka bir kule yoktur. Örneğin Yedikule’nin kulelerinin, Rumelihisarı’ndaki Zağanos Kulesi’nin, Galata Kulesi’nin katlarının hepsi veya birinci kattan sonraki kısımları tamamen ahşaptır. Ahşap kısım yanınca kuleler boru gibi kalmaktadır. Oysa ki Kızılkule’nin her tarafı taş, tuğla ve harç olduğu için yanma tehlikesi yoktur.”
Kızılkule’den sonra 1228 yılında yapılan Alaiye Tersanesi ticari ve askeri açıdan önem taşımaktadır. Her ikisi de Alaeddin Keykubad döneminde yapılmış olan Alaiye ve Sinop tersaneleri Akdeniz ve Karadeniz’de askeri ve ticari seferlere imkan vermiştir. Bu iki kenti birbirine bağlayan bir Selçuklu ticaret rotası tesis edilmiş ve bu yol üzerinde birçok kervansaray yapılmıştır.
Bu iki tersaneden dolayı 1. Alaeddin Keykubad “İki Denizin Sultanı” “Sultanü’l Bahreyn” unvanını almıştır. Alanya Tersanesi günümüze bozulmadan gelmiş tek Selçuklu Tersanesidir.
Kızılkule 1950 yıllarında restore edilmiş olup, 1979 yılından beri Etnografya Müzesi olarak hizmet vermektedir. Zemin katta sergiler düzenlenmekte olup, teras katında ise zaman zaman müzik dinletileri yapılmaktadır. Teras katından Alanya Limanı, tersane ve Tophane yerleşimi ile Akdeniz’in panoramik manzarası seyredilebilmektedir.
Arkeolog IŞIL SEÇKİN
